Plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (Sustainable Urban Mobility Plan – SUMP) to kompleksowe narzędzie zarządzania systemem transportowym, którego nadrzędnym celem jest integracja działań wielu podmiotów. Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi SUMP opiera się na 12 zasadach obejmujących m.in. określenie celów, monitorowanie wyników, uwzględnienie wszystkich gałęzi transportu i współpracę między uczestnikami – od władz samorządu po mieszkańców. Czy warto je wdrażać?
Z artykułu dowiesz się:
- Jaki jest przykład wdrożenia SUMP?
- Jakie są korzyści społeczne i ekonomiczne z implementacji SUMP?
W Polsce program pilotażowy SUMP realizowany jest od 2019 r. we współpracy z Komisją Europejską. Objęto nim 49 obszarów funkcjonalnych, zamieszkiwanych przez ok. 60% populacji kraju. Analiza dotychczasowych doświadczeń stanowi cenne źródło wiedzy o dobrych praktykach i wyzwaniach implementacyjnych (Repozytorium SUMP, Ministerstwo Infrastruktury, https://www.gov.pl/ web/infrastruktura/repozytorium-sump).
STUDIUM PRZYPADKU: MIEJSKI OBSZAR FUNKCJONALNY TORUNIA (MOFT)
Przykładem przygotowania i wdrożenia SUMP w Polsce jest Miejski Obszar Funkcjonalny Torunia (MOFT) obejmujący ponad 30 jednostek administracyjnych. Rozwiązania MOFT dostarczają kluczowej wiedzy na temat, jak dane demograficzne i ruchowe wymuszają uporządkowane podejście systemowe. Badania przygotowawcze na próbie ponad 1630 gospodarstw domowych wykazały:
- dominujący udział transportu indywidualnego (47,6% podróży);
- niski udział transportu zbiorowego (13,8%);
- brak koordynacji między przewoźnikami kolejowymi, autobusowymi i miejskimi;
- dynamiczną suburbanizację (np. wzrost ludności w gminie Obrowo o 49% przy spadku w Toruniu).
Wyniki te potwierdziły konieczność zintegrowanego podejścia, w którym inwestycje w transport publiczny, m.in. w infrastrukturę pieszą i rowerową, traktuje się jako system naczyń połączonych, a nie odrębne niezależne projekty.
W odpowiedzi na zdiagnozowane wyzwania toruński SUMP wprowadza horyzontalny podział działań na długi i krótki termin. Wysoki udział podróży pieszych i rowerowych tworzy bazę dla systemu „ostatniej mili”, ułatwiającego dostęp do węzłów transportowych. Do 2030 r. priorytetem jest integracja taryfowa, wdrożenie systemu dynamicznej informacji pasażerskiej, optymalizacja połączeń autobusowych i poprawa bezpieczeństwa ruchu. Długoterminowo, do 2040 r., planuje się budowę nowych linii tramwajowych i obwodnic, aby obsłużyć prognozowane „potoki pasażerskie” i zapewnić spójność sieci. Każdemu działaniu przypisano priorytet, co pozwala skoncentrować ograniczone zasoby na projektach o największym efekcie społecznym i ekologicznym, a harmonizacja działań z planowaniem przestrzennym zwiększa skuteczność transformacji i szanse na trwałą zmianę zwyczajów mieszkańców.
Transport publiczny w MOFT opiera się na hierarchii środków, gdzie kręgosłup komunikacyjny tworzy transport szynowy: kolej regionalna i tramwaje miejskie, natomiast autobusy pełnią funkcję dojazdową (feeder lines) do węzłów przesiadkowych. Wdrożenie wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych oraz centralnego koordynatora, który zapewni jednolitą taryfę i zsynchronizowane rozkłady. Taki model zwiększa konkurencyjność transportu publicznego względem samochodów prywatnych i poprawia ogólny komfort podróży.
Teoretyczne założenia SUMP zderzają się z rzeczywistością operacyjną ocenianą przez mieszkańców Torunia. Doniesienia medialne z lat 2024–2025 wskazują na systemowe wyzwania: rosnące ceny biletów, awaryjność infrastruktury oraz niedostosowanie rozkładów jazdy do rzeczywistych potrzeb, co prowadzi do wykluczenia komunikacyjnego, zwłaszcza w godzinach nocnych. Sygnały te wymusiły na władzach miasta zapowiedź audytu i opracowania nowego modelu transportowego. Doświadczenie pokazuje, że dokument strategiczny typu SUMP nie gwarantuje sukcesu bez bieżącej korekty jakości usług i stałego wsłuchiwania się w głos pasażerów.
Aby przeczytać artykuł w wersji elektronicznej, musisz posiadać opłaconą PRENUMERATĘ.